พ่อแม่เป็นเบาหวาน เราจะเป็นด้วยไหม? ความเสี่ยงเบาหวานชนิดที่ 2 | R3 Life

พ่อแม่เป็นเบาหวาน แล้วเราจะเป็นด้วยไหม? เข้าใจความเสี่ยงเบาหวานชนิดที่ 2 และการป้องกัน

หากพ่อหรือแม่ของคุณเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 คุณอาจเคยสงสัยว่า “แล้วเราจะเป็นเบาหวานด้วยไหม?”

การมีพ่อแม่หรือพี่น้องเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ทำให้คุณมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าคุณจะต้องเป็นเบาหวานอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เบาหวานชนิดที่ 2 เกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย ทั้งพันธุกรรม อายุ น้ำหนักและองค์ประกอบร่างกาย การออกกำลังกาย พฤติกรรมการใช้ชีวิต และสุขภาพด้านเมตาบอลิซึม

เราอาจเปลี่ยนประวัติครอบครัวไม่ได้ แต่ยังมีปัจจัยเสี่ยงบางอย่างที่เราสามารถปรับเปลี่ยนได้

เบาหวานชนิดที่ 2 ถ่ายทอดทางพันธุกรรมหรือไม่?

เบาหวานชนิดที่ 2 มีความเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม และการมีญาติสายตรง เช่น พ่อ แม่ หรือพี่น้องเป็นเบาหวาน ถือเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงสำคัญ

แต่ ความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้น ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป็นเบาหวานแน่นอน

สมาคมโรคเบาหวานแห่งสหรัฐอเมริกา (American Diabetes Association: ADA) พิจารณาประวัติครอบครัวร่วมกับปัจจัยอื่น ๆ เช่น น้ำหนักตัว การออกกำลังกาย ความดันโลหิต และภาวะที่เกี่ยวข้องกับการดื้อต่ออินซูลิน เพื่อประเมินความเหมาะสมในการตรวจคัดกรองเบาหวาน

ดังนั้น แทนที่จะถามเพียงว่า “เราได้รับเบาหวานมาจากกรรมพันธุ์หรือเปล่า?”

คำถามที่อาจมีประโยชน์กว่าคือ “วันนี้เรามีความเสี่ยงต่อเบาหวานมากแค่ไหน?”

ภาวะก่อนเบาหวาน อาจเกิดขึ้นโดยที่คุณยังไม่รู้ตัว คุณอาจยังรู้สึกแข็งแรงดี ในขณะที่สุขภาพด้านเมตาบอลิซึมเริ่มมีการเปลี่ยนแปลง

ภาวะก่อนเบาหวาน (Prediabetes) คือภาวะที่ระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ แต่ยังไม่ถึงเกณฑ์วินิจฉัยโรคเบาหวาน และสามารถเกิดขึ้นได้โดยไม่มีอาการชัดเจน

คุณอาจยังทำงาน เดินทาง ออกกำลังกาย และใช้ชีวิตตามปกติ โดยไม่รู้ว่าการควบคุมระดับน้ำตาลของร่างกายเริ่มเปลี่ยนไป ดังนั้น การรอให้มีอาการ อาจหมายถึงการรอนานเกินไปกว่าจะเริ่มใส่ใจความเสี่ยง

ไม่อ้วน ก็ยังมีความเสี่ยงเบาหวานได้

น้ำหนักตัวเป็นเพียงหนึ่งในปัจจัยที่ใช้พิจารณาความเสี่ยงเบาหวาน แพทย์อาจพิจารณาร่วมกับไขมันบริเวณหน้าท้อง การออกกำลังกาย ความดันโลหิต ระดับไขมันในเลือด อายุ ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) ประวัติเบาหวานขณะตั้งครรภ์ ประวัติครอบครัว และปัจจัยอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับภาวะดื้อต่ออินซูลิน

ประเด็นนี้มีความสำคัญโดยเฉพาะในคนเชื้อสายเอเชีย โดย ADA ใช้เกณฑ์ดัชนีมวลกาย (BMI) ตั้งแต่ 23 กก./ม² ขึ้นไป ในการพิจารณาตรวจคัดกรองตามความเสี่ยงสำหรับผู้ใหญ่เชื้อสายเอเชียที่มีปัจจัยเสี่ยงเพิ่มเติม

ดังนั้น “เราไม่อ้วน” ไม่ได้หมายความว่า “เราไม่มีความเสี่ยง” เสมอไป

ควรตรวจเบาหวานเมื่อไร?

การตรวจคัดกรองเบาหวานไม่ได้มีไว้เฉพาะสำหรับคนที่เริ่มมีอาการแล้ว

ADA แนะนำให้เริ่มตรวจคัดกรองตั้งแต่อายุ 35 ปี สำหรับผู้ใหญ่ที่ยังไม่มีข้อบ่งชี้ให้ตรวจเร็วกว่านั้น ขณะที่ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงเพิ่มเติมอาจเหมาะกับการตรวจตั้งแต่อายุน้อยกว่า

การตรวจที่ใช้ประเมินภาวะก่อนเบาหวานและเบาหวานชนิดที่ 2 ได้แก่

• Fasting Plasma Glucose (FPG): ตรวจระดับน้ำตาลในเลือดหลังอดอาหาร
• HbA1c: สะท้อนระดับน้ำตาลเฉลี่ยในเลือดในช่วงประมาณ 2–3 เดือน
• Oral Glucose Tolerance Test (OGTT): ประเมินการตอบสนองของร่างกายหลังได้รับกลูโคส

การตรวจที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล

เวชศาสตร์ป้องกัน (Preventive Medicine) ไม่ได้หมายถึงการตรวจให้มากที่สุด แต่คือการรู้ว่าควรตรวจอะไร ตรวจในใคร และตรวจเมื่อไร

ถ้าคนในครอบครัวเป็นเบาหวาน เรายังป้องกันได้หรือไม่?

เราเปลี่ยนพันธุกรรมไม่ได้ แต่ปัจจัยเสี่ยงบางอย่างสามารถปรับเปลี่ยนได้ สำหรับผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวานหรือมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น การรับประทานอาหารอย่างเหมาะสม การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และการควบคุมน้ำหนักในผู้ที่มีความจำเป็น สามารถช่วยลดความเสี่ยงหรือชะลอการเกิดเบาหวานชนิดที่ 2 ได้ สิ่งเหล่านี้ไม่ได้รับประกันว่าจะป้องกันเบาหวานได้ทั้งหมด แต่ การรู้ความเสี่ยงเร็วขึ้น อาจทำให้เรามีเวลามากขึ้นในการจัดการกับสิ่งที่ยังเปลี่ยนแปลงได้

อย่ารอให้เป็นเบาหวานก่อน แล้วค่อยเริ่มดูแล

หากคนในครอบครัวเป็นเบาหวาน การป้องกันสามารถเริ่มได้จากการทำความเข้าใจสุขภาพของตัวเองในวันนี้

ที่ อาร์ทรีไลฟ์ (R3 Life Wellness) แพทย์อาจพิจารณาการตรวจทางห้องปฏิบัติการที่เหมาะสม เช่น ระดับน้ำตาลในเลือด HbA1c ไขมันในเลือด และตัวชี้วัดอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง พร้อมพิจารณาร่วมกับประวัติครอบครัว ความดันโลหิต องค์ประกอบร่างกาย พฤติกรรมการใช้ชีวิต และสุขภาพด้านเมตาบอลิซึมโดยรวม

เป้าหมายไม่ใช่เพียงการบอกว่าผลตรวจ “ปกติ” หรือ “ผิดปกติ”

แต่คือการช่วยตอบคำถามที่อาจสำคัญกว่า “วันนี้ยังมีอะไรที่เราปรับเปลี่ยนได้บ้าง?”

หากผลตรวจบ่งชี้ว่ามีความเสี่ยงด้านเมตาบอลิซึมเพิ่มขึ้น แพทย์สามารถช่วยพิจารณาแนวทางที่เหมาะสม ตั้งแต่โภชนาการ การออกกำลังกาย การควบคุมน้ำหนัก ไปจนถึงการติดตามผลตรวจและสุขภาพด้านเมตาบอลิซึมอย่างต่อเนื่อง

ใน วันเบาหวานโลก 14 พฤศจิกายน (World Diabetes Day) นี้ หากเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นโรคที่พบในครอบครัว อย่ารอให้การวินิจฉัยเป็นเหตุผลที่ทำให้คุณเพิ่งเริ่มใส่ใจสุขภาพ

รู้ค่าของคุณ เข้าใจความเสี่ยง และเริ่มจากสิ่งที่ยังเปลี่ยนแปลงได้

ประวัติครอบครัวคือปัจจัยเสี่ยง แต่ไม่ใช่สิ่งที่กำหนดอนาคตสุขภาพของคุณทั้งหมด

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถ้าพ่อแม่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 เราจะเป็นด้วยไหม?

ไม่จำเป็นเสมอไป การมีประวัติเบาหวานในครอบครัวทำให้ความเสี่ยงเพิ่มขึ้น แต่ยังมีปัจจัยอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น พฤติกรรมการใช้ชีวิต อายุ องค์ประกอบร่างกาย ความดันโลหิต และสุขภาพด้านเมตาบอลิซึมโดยรวม

ภาวะก่อนเบาหวานเกิดขึ้นโดยไม่มีอาการได้หรือไม่?

ได้ ภาวะก่อนเบาหวานสามารถเกิดขึ้นโดยไม่มีอาการที่ชัดเจน จึงเป็นเหตุผลหนึ่งที่การตรวจคัดกรองมีความสำคัญสำหรับผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง

ถ้าผลตรวจปกติ ยังต้องติดตามความเสี่ยงเบาหวานหรือไม่?

ผลตรวจที่ปกติสะท้อนสุขภาพของคุณ ณ ช่วงเวลาที่ตรวจ หากมีประวัติเบาหวานในครอบครัวหรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่น แพทย์สามารถช่วยพิจารณาว่าควรประเมินซ้ำเมื่อไร และมีปัจจัยใดที่ควรเริ่มดูแลหรือปรับเปลี่ยนตั้งแต่วันนี้